Denetim profesyonelini nasıl bir mesleki örgütlenme ve sertifikasyon süreci bekliyor?

İç Denetim Bölümü Sertifikaları

Uluslararası İç Denetim Enstitüsü (IAA) , CIA (Certified Internal Auditor),CFSA (Certified Financial Services Auditor), CCSA (Certification in Control Self- Assessment), CGAP ( Certified Government Auditing Professional) ve CRMA ( Certification in Risk Management Assurance) olmak üzere toplam beş sertifika vermektedir. Bu beş sertifika da uluslararası geçerli “unvan sertifikaları”dır. Burada söz konusu olan, eğitim, tecrübe, karakter, sınavda başarı gibi şartlar yerine getirildikten sonra ispatladığınız yetkinliğinizi, unvan olarak isminizin yanında taşıma yetkisinin size verilmesidir.

 

35 yıldan beri IAA, iç denetim uzmanlarına bilgi ve profesyonelliklerini göstermek için sertifika almaya davet etmektedir.Ne kadar uzun süredir iç denetçi olarak çalışıyor yada yönetici olmaya aday olsanız bile, bu sınavlara hazırlanırken edineceğiniz bilgi ve beceriler kariyerinizde yükselmenize yardımcı olacaktır.

 

1.CIA (Uluslararası İç Denetçi) Sertifikası

 

Bugün itibariyle Dünya’daki 50.000’den fazla profesyonel denetçi bu unvana sahiptir. 2008 yılından itibaren CIA sertifikasyon sınavlarında, Bilgisayar Destekli Sınav (BDS) sistemi uygulamasına geçilmiştir. Sınavlar ülkemizde Türkçe olarak da yapılmakta ve 4 bölümden oluşmaktadır. Her bölümde 100 adet çoktan seçmeli sorudan oluşan ve 2 saat 45 dakika süren bir test yer almaktadır.

Küresel olarak bir iç denetçinin sahip olması gereken bilgi, yetenek ve yetkinlikleri daha iyi tanımlayıp değerlendirebilecek şekilde geliştirilmiş olan genel bilgi tabanı (Common Body of Knowledge) sınav sorularının konularına temel oluşturmaktadır.

Ana müfredat (core syllabus) olarak kabul edilen Bölüm I, II ve III kurumsal yönetişim (corporate governance) ve risk konularına odaklanmakta Uluslararası Mesleki Uygulama Çerçevesi’ne ilişkin sorulara da yer verilmektedir. Ayrıca, çeşitli muhasebe ve finans konuları da ana müfredat içinde yer almaktadır.

Sertifikasyon için Bölüm I, II ve III’e ek olarak ya denetimle ilgili özel bir alanda bilgili ve yetkin olmak (SMMM, YMM, CISA, CCSA, CFSA, CGAP v.b. olmak gibi) ya_da genel işletme ve yönetim konularındaki Bölüm IV sınavını vermek gerekmektedir. Part IV sınavının içeriği genel işletme konularında iç denetçilerden beklenen yetkinlikler ve bilgiler ile ilgili yapılan araştırma sonuçlarına göre şekillenmektedir.

Sınavlardaki konular sadece farkındalık (awerness) ve yetkinlik (proficiency) açısından test edilmektedir. Her sınavda bazı puansız sorulara yer verilmiş olup, tek amaç bu soruların zorluklarını belirlemektir. Söz konusu sorular sınav notunuza etki etmez. Değerlendirme dışı olan sorular hariç tüm sorular eşit ağırlıklı olarak değerlendirilmekte ve 600 (not aralığı 250-750 olarak verilmektedir) alanlar başarılı sayılmaktadır (yaklaşık %75 başarıya denk gelmektedir).

CIA olabilmek için 4 kısımdan oluşan sınavların her birinden başarılı olmak gerekmektedir. Yukarıda bahsedilen sertifika sahipleri sınavın 4. kısmından muaf oldukları için sınavın ilk 3 kısmında başarılı olmaları yeterli olmaktadır. Sınavları geçmek sertifikasyon için gerekli ama yeterli değildir. CIA unvanını alabilmek için sınavları başarılı olarak tamamlamaya ek olarak;

  • Üniversite lisans derecesi.
  • 24 aylık denetim tecrübesi ( iç kontrol, dış denetim, kalite güvence kontrolü uygunluk denetimi gibi konularda yüksek lisans derecesi 12 aylık tecrübe yerine sayılıyor.)
  • CIA olan biri yada amirinizin vereceği bir referans.
  • Etik Kuralları’nı (Code of Ethics) kabul etmeniz

 

gerekiyor. Sertifikayı aldıktan sonra devamlı mesleki gelişim yükümlülüğünü yerine getirmeniz ( CPE credit requirement) sertifikanın devamlılığı için gerekli koşuldur.

CIA ile ilgili daha detaylı bilgiyi http://www.theiia.org/ sitesinin “certification” başlığı altındaki bölümde bulabilirsiniz.

 

2. CFSA ( Uluslararası Finansal Hizmetler Denetçisi) Sertifikası

 

CFSA Sertifika programı, IIA tarafından özellikle bankacılık, sigortacılık ve menkul kıymetler ile ilgili finansal hizmet kuruluşlarında denetim görevi yapan profesyoneller için geliştirdiği bir programdır. CFSA sınavı, ana içeriği temel finansal hizmet denetim uygulama ve standartları ile ilgili aşağıdaki 4 alandan sorulacak 100 çoktan seçmeli sorudan oluşacaktır:

 

    1. Finansal Hizmetler Denetimi ( 25-35% - Yetkinlik )
    2. Finansal Hizmet Ürünleri Denetimi ( 25-35% - Yetkinlik )
    3. Finansal Hizmet Süreçleri Denetimi ( 25-35% - Yetkinlik )
    4. Yasal Çerçeve ( 10-20% - Farkındalık )

 

Ek olarak, adayların seçimine göre bankacılık, sigortacılık ve menkul kıymetler konularından birindeki yetkinliği ölçmeye yönelik 25 çoktan seçmeli soru olacaktır. Sigortacılık ve menkul kıymetlere ilişkin sınavlar sadece İngilizce, bankacılık sınavı ise Türkçe ve İngilizce olarak yapılmaktadır.

 

 

 

 

CFSA sertifikası;

 

  • Sizin yeteneğinizin ve adanmış profesyonelliğinizin göstergesidir.
  • Diğerlerinden farkınızı ortaya koyar.
  • Kişisel bir başarı tatmini sağlar.
  • Kariyerinizde ilerleme ve gelişme için sağlam bir temel oluşturur.
  • CIA sertifikasyonu sınavının 4. bölümünden muaf olmanızı sağlar.

 

CFSA ile ilgili daha detaylı bilgiyi http://www.theiia.org/ sitesinin “certification” başlığı altındaki bölümde bulabilirsiniz.

 

 

3. CCSA ( Kontrol Özdeğerlendirme Uzmanlığı Sertifikası)

 

CCSA sertifikasyon programı, IIA tarafından özellikle CSA (Kontrol Özdeğerlendirme) uygulayıcıları için geliştirilmiştir. Elde edeceğiniz bu sertifika aşağıda belirtilenler de dahil size bir çok fayda sağlayacaktır:

 

  • CSA uygulamalarına bir temel oluşturulması,
  • CSA’deki yeterliliğinizin, deneyim ve eğitiminizin göstergesi,
  • Yönetim ve müşteriler ( iç ya da dış) nezdinde güvenilirliğinizin artması,
  • Yeni kariyer ve kariyerinizde yükselme fırsatları için değerinizin artması.

 

Sınav 125 çoktan seçmeli sorudan oluşan bir test olarak tek oturumda yapılmaktadır. Sınav süresi yaklaşık 3 saat olup, sınav tüm dünya ile aynı zamanda İngilizce- Türkçe olarak yapılmaktadır.

CCSA adayları, bu sertifikaya hak kazanmak için CCSA sınavını geçmenin yanında eğitim, karakter, iş tecrübesi, fasilitasyon eğitimi veya tecrübesi konularında bazı gereklilikleri yerine getirmelidir.

 

Eğitim: CCSA adayları 4 yıllık üniversite mezuniyetine veya dengine sahip olmalıdırlar.

Karakter Referansı : CCSA adaylarının yüksek bir ahlaki ve mesleki karaktere sahip olmaları beklenir. Bunu teşvik eden “karakter referans formu” IIA’in sertifikalarından birine sahip olan bir kişi tarafından veya adayın amiri tarafından imzalanmalıdır.

İş Tecrübesi: CCSA adayları, kontrol ile ilgili en az 1 yıllık iş tecrübesine sahip olmalıdır.

Fasilitasyon Eğitimi/Tecrübesi: CCSA adayları, en az 7 saatlik uygun bir fasilitasyon tecrübesine veya en az 14 saatlik bir fasilitasyon eğitimine sahip olmalıdır.

4. CGAP ( Sertifikalı Kamu Denetçisi)

CGAP Sertifika programı (Sertifikalı Kamu Denetçisi - Certified Government Auditing Professional), IIA tarafından özellikle kamu kuruluşlarında denetim görevi yapan profesyoneller için geliştirilmiş bir programdır. Bu program için verilen sınavlar, özelikle kamu kurumlarında denetim yapanlara özgü bilgi ve becerileri sınamaktadır: fon muhasebesi, kamu yararına yapılan transfer harcamaları, yasal gözetim gibi. Programın geniş kapsamı, kamu hizmetlerinin geliştirilmesinde ve kamuya hesap verilebilirlikle ilgili iç denetçinin rolünü vurgulamaktadır.

Yeni düzenlenen haliyle CGAP sınavı, ana içeriği INTOSAI kamu denetim standartlarını temel alan sorulardan oluşmaktadır. Sınav, kamu denetim uygulama ve standartları ile ilgili aşağıdaki 4 alandan sorulacak 125 çoktan seçmeli sorudan oluşacaktır:

  • Standartlar, Yönetişim, Risk ve Kontrol çerçevesi (% 10-20)
  • Kamu denetim uygulamaları (% 35-45)
  • Kamu denetim becerileri ve teknikleri (%20-25)
  • Kamu denetim ortamı (çevresi) (% 20-25)

Ek olarak, uluslararası iç denetim standartları ve uluslararası mesleki uygulama çerçevesi de sınav dahilinde test edilen konular arasında yer almaktadır. Sınav aynı metinde soruların Türkçe ve İngilizcesi yan yana verilerek yapılmaktadır.

CGAP sertifikası:

  • Sizin yeteneğinizin ve adanmış profesyonelliğinizin göstergesidir
  • Diğerlerinden farkınızı ortaya koyar
  • Kişisel bir başarı tatmini sağlar
  • Kariyerinizde ilerleme ve gelişme için sağlam bir temel oluşturur
  • CIA sertifikasyonu sınavının 4. Bölümünden muaf olmanızı sağlar
  • Daha detaylı bilgiyi www.theiia.org adresinde bulabilirsiniz.

5. CRMA ( Risk Yönetimi Güvencesine Dair Sertifika )

"Certification in Risk Management Assurance", IIA tarafından verilen yeni bir mesleki sertifikadır.CRMA sertifikası iç denetçiler ve risk yönetimi güvencesi ile ilgilenenler için tasarlanmıştır.

CRMA sertifikasını almak aşağıdaki alanlardaki yeteneklerinizi sergilemenizi sağlayacaktır:

  • Risk yönetimi ve yönetişim ile ilgili temel iş süreçlerine yönelik güvence vermek,
  • Risk ve risk yönetimine ilişkin kavramlar hakkında yönetimi ve denetim komitesini bilgilendirmek,
  • Stratejik kurumsal risklere odaklanmak,
  • Kurumunuza değer katmak

Diğer IIA sertifikalarına benzer gereksinimler CRMA içinde geçerlidir. Tüm adaylardan, eğitim, tecrübe ve karakter referansına dair belli şartları yerine getirmeleri istenecektir. Sınavlar yapılmadan önce detaylar daha açık bir şekilde IIA tarafından bildirilecektir.

IIA İngilizce sınavları Haziran-2013 gibi vermeye başlayacaktır. Türkçe sınavların ise, gelen talebe ve diğer şartlara göre bunu izleyen altı ay içinde yapılması beklenmektedir.

Belli bir tarihe kadar (Türkiye için Aralık 2012) belli şartları taşıyan adaylar CRMA sertifikasına sınav öncesinde sahip olabileceklerdir. Adayların belirlenmiş beş alandaki deneyimlerini, sahip oldukları sertifikaları (IIA tarafından kabul edilen duyurulmuş geçerli sertifikalar) ve eğitim derecelerini kullanarak puan toplama imkânları olacaktır. Sınavı almadan CRMA sertifikası alabilmek için adayların 155 veya üzerinde bir puan toplamaları gerekmektedir.

Puanlar 3 kategoride toplanmaktadır ve sınavsız CRMA sertifikasını kazanmak için en az 155 puanı toplamak gereklidir.

  • Eğitim (Sadece en yüksek eğitim derecesi için ve en fazla 25 puan ile sınırlı)
  • Yüksek Okul (Üniversitelerin 2 yılık bölümleri) : 15 puan
  • Lisans (4 yıllık Üniversite bölümü)                    : 20 puan
  • Yüksek Lisans veya Doktora                           : 25 Puan
  • Aktif geçerli bir sertifika (Sadece birinden, en fazla 30 puan ile sınırlı)
  • CIA veya CCSA: 30 Puan
  • Diğer geçerli denetim sertifikaları: 20 Puan


    Dış Denetim ve Vergi Bölümü Sertifikaları

 

1. SMMM (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir) Sertifikası

 

Gerçek ve tüzel kişilere ait işletmelere aşağıda belirtilen hizmetleri bir işyerine bağlı olmaksızın yapan kişilere “SMMM” denir;

 

a) İşletmelerin genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, defterlerini tutmak, bilanço, kar-zarar tablosu ve beyannameleri ile diğer belgelerini düzenlemek,

b) Muhasebe sistemlerini kurmak, geliştirmek, mali mevzuat ve bunların uygulamaları ile ilgili işleri düzenlemek ve bu konularda müşavirlik yapmak,

c) Mali tabloların denetimini yapmak, yazılı görüş vermek, rapor ve benzerlerini düzenlemek, tahkim, bilirkişilik ve benzeri işleri yapmak.

 

SMMM olabilmenin genel ve özel şartları;

 

Genel Şartlar;

 

a) T.C. Vatandaşı olmak.

b) Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip bulunmak.

c) Yüz kızartıcı suçlardan dolayı hüküm giymiş bulunmamak.

d) Ceza ve disiplin soruşturması sonucunda memuriyetten çıkarılmış olmamak.

 

Özel Şartlar;

 

a) Hukuk, iktisat, maliye,işletme, muhasebe, bankacılık gibi dallarda eğitim veren fakülte veya yüksekokullardan mezun olmak.

b) Staj amacıyla SMMM veya YMM ( Yeminli Mali Müşavir) yanında üç yıl çalışmış olmak.

c) SMMM sınavını kazanmak.

 

Denetim sektöründe çalışanların, mesleki gelişimleri ve ilgili kurumlara yapılması gereken bildirimler nedeni ile Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ruhsatı almaları gerekmektedir.

 

Nasıl SMMM Olunur?

 

SMMM ruhsatı alabilmek için öncelikle lisans mezunlarının 2 yıl, yüksek lisans mezunlarının 1 yıl şirket bünyesindeki SMMM veya YMM olan ortaklarımızın (partner) yanında SMMM stajlarını yapmaları gerekmektedir. SMMM stajının yapılabilmesi için şirketimizde kadrolu olarak çalışıyor olmak yeterlidir. Staj dosyasını tamamlayıp TESMER’e kaydınızı yaptırdıktan sonra “Staja Başlama Değerlendirme Sınavına” girmeniz gerekmektedir. Bu değerlendirmede “60” ve üzerinde not alanlar staja başlama hakkına sahip olacaktır. Başvuru ayları “Nisan, Ağustos ve Aralık’tır”. Anadolu Üniversitesi tarafından yapılan sınavda 3 yıl içinde başarılı olma şartı aranmaktadır.Sınavlarda başarılı olan adaylar SMMM veya YMM yanında ve/veya gözetim ve denetiminde stajlarını yapabilmektedirler. 2 yıllık staj dönemini başarı ile tamamlayan adaylar yanlarında staj yaptıkları meslek mensubundan staj değerlendirme formlarını almak ve staj sürelerinin bitimini takiben açılacak ilk “SMMM Yeterlilik Sınavı’na” katılmak zorundadırlar. Yeterlilik sınavında 7 branş dersinden toplam 100 soru sorulmaktadır.